Heksen

 

Tijdens de inquisitie werden mensen voor veel minder gefolterd en vermoord dan waar moderne heksen mee bezig zijn. De inquisitie was een middel om de burgerij in toom te houden en daarmee te onderdrukken. Angst maakt mensen kneedbaar. Helaas werden hierdoor ook "mensen die anders waren" door hun eigen dorpsgenoten aangewezen als schuldigen. Bang voor verdenkingen en intriges was het makkelijker om naar een ander te wijzen. Angst is een machtig en kwaadaardig wapen. Onder de slachtoffers waren vroed- en kruidenvrouwen omdat zij de macht over leven en dood bezaten. Ook alleenstaande vrouwen waren niet veilig omdat zij als zonderling werden gezien.

De vervolging bleef niet beperkt tot deze groepen. Ik noem expliciet deze vrouwen omdat hun vervolging voor een groot deel het heksbeeld heeft gevormd. In de Malleus Maleficarum of Heksenhamer werd beschreven waar een heks aan te herkennen was en waar zij aan schuldig werd bevonden. Dit handboek voor de inquisitie uit 1486 heeft een grote rol gespeeld in de heksenvervolgingen en geeft nog steeds het stereotype beeld weer van wat de meeste mensen onder heksen verstaan. Dit beeld ligt ten onrechte besloten in ons collectieve bewustzijn. Ten onrechte om meerdere redenen: de Malleus moet geplaatst worden in haar tijd, een tijd van de pest, armoede, bijgeloof, machtswisselingen en angst onder de bevolking. Ten onrechte ook omdat de moderne mens zich distantieert van de tijd van de inquisitie maar tegelijk het heksenbeeld in stand houdt.

Wie denkt dat de werking van een boek als de Malleus Maleficarum tot het verre verleden behoord komt bedrogen uit. Men hoeft alleen maar naar Mein Kampf en de jodenvervolging te kijken, een kleine 60 jaar geleden.

Waarom toch ondanks de vele misvattingen het woord heks gebruiken?

Heks is een geuzennaam. Door het gebruiken van het woord heks verdwijnen de slachtoffers niet in de vergetelheid. Het is een eerbetoon aan de slachtoffers van vervolgingen, het omkeren van wat eens een woord met negatieve lading was, in een woord met een positieve lading. Woorden bezitten kracht en kunnen geladen worden door datgene wat er ingestopt wordt.

Door het woord heks te gebruiken wordt een link gelegd naar het voorchristelijk geloof. Het geloof in meerdere goden die zich manifesteerden in de natuur om ons heen, het geloof in de natuurkrachten, het mysterie. Dit geloof had tot gevolg dat de mens zijn plaats in het geheel kende, in de cyclus van het leven. De wens om terug te keren naar deze plaats, dit oude weten, komt tot uitdrukking door jezelf "heks" te noemen.

 

 Naslagwerk: Malleus Maleficarum (engels)